Dinsdag 15 april 2025 werd op het kantoor van VNO-NCW in Den Haag het boek “Impact van Geopolitiek” gepresenteerd. Het wetenschappelijk praktijkonderzoek dat ten grondslag ligt aan dit boek is uitgevoerd door een team van PwC en Instituut Clingendael.

Bedrijven, -en ondernemingen die internationaal opereren in het bijzonder-, hebben altijd te maken met geopolitieke ontwikkelingen. Zij opereren niet in het luchtledige. Politieke en economische invloed die staten uitoefenen zijn van betekenis voor de bedrijfsvoering. Van nieuwe regelgeving tot militaire operaties: ondernemingen hebben ermee te maken. In de huidige tijd zijn er nogal wat elementen te noemen, waarmee rekening moet worden gehouden. Welke dat zijn, – dat scheelt per onderneming en per activiteit. Tijdens het seminar dat ter gelegenheid van de boekpresentatie werd gehouden, werd door verschillende sprekers benadrukt te letten op zowel de korte als de lange termijn, en op zowel bedreigingen als kansen voor ieder individueel bedrijf.

Over definities van geopolitiek is veel geschreven. Er wordt verschillend over gedacht. Geopolitiek zou als volgt kunnen worden omschreven: het betreft de uitoefening van politieke en economische invloed in een geografische context, vooral door staten of samenwerkende staten. Mijn indruk is dat de invloed van grote internationale (tech-)bedrijven een rol van toenemende betekenis spelen in wat geopolitiek wordt genoemd.

 

De schrijvers van “Impact van Geopolitiek” maken in de veranderende wereld van nu een interessant onderscheid tussen geopolitiek klimaat en geopolitiek weer.

Onder geopolitiek klimaat verstaan zij de grote trends op het gebied van economische ontwikkelingen, energie, globalisering, demografie en mondiale machtsverhoudingen. Dit gaat over de lange termijn.

Bij het geopolitieke weer wordt gedacht aan specifieke en vaak onverwachte geopolitieke gebeurtenissen. Voorbeelden hiervan zijn het instellen van handelsbeperkingen, de uitkomst van verkiezingen die politieke stabiliteit beïnvloeden of het uitbreken van een militair conflict.

Je kunt het zo zien: geopolitieke weersverschijnselen gebeuren binnen de kaders van een bepaald geopolitiek klimaat.

“Impact van Geopolitiek” geeft bestuurders, managers en toezichthouders van bedrijven duidelijke handvatten om met geopolitieke weersverschijnselen binnen het veranderende geopolitieke klimaat om te gaan. Om met vertrouwen om te kunnen gaan met geopolitiek in het internationale ondernemen worden vier stappen genoemd:

stap 1: Maak een onderscheid tussen verschillende soorten geopolitiek.

stap 2: Wees alert op de veranderlijkheid van geopolitiek.

stap 3: Begrijp hoe de huidige geopolitiek het bedrijf kan beïnvloeden.

stap 4: Volg een integrale benadering en stel vast of relevante processen belegd zijn.

 

De onderzoeksvraag luidde: Hoe kunnen grotere internationaal actieve Nederlandse ondernemingen anticiperen op geopolitieke veranderingen en hoe verankeren zij deze in hun strategie en organisatiestructuur? Deze vraag wordt door de schrijvers op een duidelijke manier beantwoord. Ook kleinere ondernemingen kunnen er naar mijn mening van leren.

Tot slot een interessant citaat uit het boek. Het Rotterdamse Havenbedrijf ziet een ontwikkeling met betrekking tot de rol van China in de geopolitieke context:

“De verhouding van China met de rest van de wereld, maar vooral ook China-Europa, is echt wel bijgedraaid. Het heeft misschien deels te maken met beter snappen wat er aan de hand is, maar ook omdat China zich echt wel anders is gaan manifesteren.”

Zou dat perspectief bieden voor Europa, Europese burgers en vanuit Europa opererende bedrijven?

Ik denk hierbij vooral aan de hierboven genoemde stap 2: wees alert op de veranderlijkheid van geopolitiek, en daarmee op de veranderlijkheid van de intenties van (statelijke) actoren.