Noorwegen neemt Russisch schip op Svalbard in beslag

De gouverneur van Svalbard heeft bevestigd dat het Russisch schip “Professor Molchanov” in beslag is genomen in de haven van Barentsburg op Svalbard. Dit hebben verschillende internationale media, waaronder de “Barents Observer” bericht.

Het beslag op het schip werd gelegd op verzoek van Naftogaz Group, de Oekraïense staatsenergieonderneming.

arbitraal vonnis

Naftogaz Group stelt dat beslag op dit schip deel uitmaakt van wereldwijde inspanningen om tenuitvoerlegging van een arbitrale uitspraak af te dwingen.

Naftogaz en een aantal dochterondernemingen hebben bij het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag een arbitrageprocedure gevoerd tegen de Russische Federatie op basis van een in 1998 tussen Oekraïne en de Russische Federatie gesloten bilateraal investeringsverdrag (het BIT 1998). Volgens Naftogaz c.s. zijn hun investeringen op de Krim na de incorporatie van de Krim door de Russische Federatie onteigend in strijd met dit verdrag, waardoor zij schade hebben geleden. Het scheidsgerecht heeft een uitspraak gedaan, waarin het onder meer heeft geoordeeld over zijn bevoegdheid en over de vraag of de Russische Federatie het BIT 1998 heeft geschonden. Het scheidsgerecht heeft geoordeeld dat het bevoegd was en dat de Russische Federatie inderdaad het BIT 1998 heeft geschonden. De Russische Federatie heeft bij de Nederlandse rechter (Hoge Raad) tevergeefs geprobeerd het vonnis van het Permanente Hof van Arbitrage te laten vernietigen.

Het vonnis verplicht Rusland tot het betalen van ongeveer 4,22 miljard dollar, plus rente en kosten, als compensatie voor in 2014 door Rusland in beslag genomen Oekraïense activa op de Krim.

 

 

beslag op het schip

De Nord-Troms en Senja Districtsrechtbank in Noorwegen gaf Naftogaz op 31 augustus 2026 toestemming om beslag op het schip “Professor Molchanov” te leggen. Het beslag werd feitelijk gelegd op woensdag 2 september 2026.

De bemanning en passagiers aan boord zijn veilig. De gouverneur van Svalbard werkt samen met Arktikugol (het Russisch staatsbedrijf dat de mijnbouw in Barentsburg op Svalbard beheert) om voor hen te zorgen.

over het schip

De “Professor Molchanov” is van oorsprong een oceanografisch onderzoeksschip, in 1983 gebouwd in Finland voor de toenmalige Sovjet-Unie. Het schip vaart normaal gesproken met studenten en onderzoekers van de Noordelijke (Arctische) Federale Universiteit (NArFU) in Archangelsk. Sinds juni 2025 maakt het schip reizen naar Barentsburg. Het wordt beheerd door het Noordelijk Directoraat voor Hydrometeorologie en Milieubewaking, een agentschap onder Roshydromet (de Russisch staatsmeteorologische dienst).

het Svalbardverdrag

Het Svalbardverdrag is bepalend voor wie het op Svalbard voor het zeggen heeft, en wie wat mag doen. Het verdrag werd in 1920 ondertekend en inmiddels zijn 40 landen partij bij het verdrag.

Met het verdrag wordt de soevereiniteit van Noorwegen over Svalbard erkend.

Wat het verdrag bijzonder maakt, is de balans tussen Noorse controle en internationale rechten, waardoor Svalbard een uniek voorbeeld is van gedeeld arctisch beheer. Het verdrag regelt dat burgers van landen die partij zijn bij het verdrag gelijke kansen hebben op economische activiteiten, terwijl militaire aanwezigheid streng beperkt is.

Noorwegen en de Russische Federatie zijn beide partij bij het verdrag.

 

commentaar

Wat mij opvalt is dat het Oekraïense staatsbedrijf juist Svalbard kiest om op Russische activa beslag te leggen. De afwegingen om juist daar actie te ondernemen zullen mede zijn ingegeven door de strategische ligging van Svalbard in het Arctisch gebied. De Noordelijke Zeeroute, NAVO activiteiten en de Noors-Russische betrekkingen zijn dan aspecten waar ik aan denk. Militaire aanwezigheid rond Svalbard is minimaal. Wellicht dat Noorse F-35 gevechtsvliegtuigen enige macht kunnen uitoefenen rond Svalbard, als dat nodig mocht blijken.

Een tamelijk klein en onbeduidend schip met bouwjaar 1983 zal zeker niet voldoende opbrengen om het in het arbitraal vonnis toegekend bedrag te kunnen verzilveren. Zal Naftogaz meer beslagen gaan leggen of wordt eerst afgewacht hoe deze zaak op Svalbard zich verder zal ontwikkelen? Wat doen de Noren en de NAVO partners als de Russen zouden proberen met het schip weg te varen?